Ugljik monoksid, ugljični monoksid ili CO je bezbojni plin bez mirisa i okusa, a upravo zbog toga ga je teško primijetiti. Nastaje nekompletnim izgaranjem, posebno krutih, tekućih i plinskih goriva. Stvara se sagorijevanjem tvari koje sadrže ugljik, a bez dovoljnog pristupa kisika, odnosno zraka. Uređaji na prirodni plin, tekući petrolej, ulje, kerozin, drva i drveni ugljen tako postaju proizvođači smrtonosnog ugljičnog monoksida.
Ispušni plinovi u gradu, Foto: Viacheslav Lopatin/Shutterstock
Ako su uređaji koji koriste goriva za sagorijevanje ispravno instalirani i održavani oni će tada proizvoditi neznatne količine CO, koje nisu opasne za ljudsko zdravlje.
Ugljični monoksid veže se za krvnu boju – hemoglobin, a prema njemu ima 150 do 300 puta veći afinitet nego kisik. Stoga, ako u prostoriji postoji kisik i ugljični monoksid, za krvnu boju se 150 do 300 puta brže veže ugljični monoksid i u krvi nastaje novi spoj koji se zove karboksihemoglobin.
Treba, međutim, napomenuti da se ugljični monoksid veže i za mioglobin koji predstavlja rezervoar kisika mišićnih stanica i ima sličnu kemijsku strukturu kao hemoglobin. To je važna činjenica jer kod otrovanih ugljičnim monoksidom iz tih razloga nastaje i mišićna slabost, tako da unesrećenici nemaju snage hodati do izlaznih vrata prostorija, niti otvoriti prozor kada postanu svjesni da se s njima nešto događa.
Neki slučajevi trovanja ugljikovim monoksidom završavaju tragično te je iznimno pravovremeno prepoznati simptome i djelovati posebice jer se često simptopi trovanja sa CO zamjene sa gripom.
Simptomi su slični simptomima gripe, no bez povišene temperature.
Radi se o slijedećim simptomima:
- glavobolja
- iritabilnost
- konfuznost
- nesvjestica
- oslabljeno prosuđivanje
- bizarno ponašanje
- kratkoća daha
- brzo disanje
- prestanak disanja
- bol u prsima
- mučnina i povraćanje
- abnormalni otkucaji srca
- brzi otkucaji srca
- niski krvni tlak
- hiperaktivnost
- konvulzije
- koma
- šok
